چون چند لفظ سلوك چيزى شنيده و مغز و معنى و آسايش دنيوى يا اخروى نيافته به ولايات خود رفته و بگويند ما خدمت ملا سلطانعلى رسيديم و چنين سخنى شنيديم و مجلس او عالى بود ولى من براستى و درستى بدون غرض در شرح حال اين مرد كه قطع اليقين دارم و به هوا و هوس سخن نمىرانم چند سطرى مىنگارم . اين شخص مرد فاضل دانشمند باتدبير باحوصله و پرظرفيتى است ، فضل و كمال و علم عربيت او خوب است و فقه و اصول را اول شخص و دويم مدرس و سيم استاد و چهارم محقق نيست لكن در فقه و اصول رتبهء خامسه دارد . حكمت الهى را خوانده ، بعضى كتب آن را نيكو درس مىداده است . ادبيت او در عرب و عجم هيچ امتياز ندارد . در فن تفسير قرآن استاد و محل اعتماد است . تفسيرى نيكو در قرآن ساخته و آن تفسير بحليت طبع رسيده است . وى در سى و پنج سال قبل در تهران در فن حكمت و بعضى كتب فقه تدريس جزئى داشت ولى بعضى كلمات بر ملا نزد شاگردان اظهار مىداشت كه اندك‌اندك باعث تكفير او شد . از جمله كلمات او اين است كه در مجلس كرارا مىگفته است كه حضرت رسول هرجا زورش نمىرسيده است مىگفته است لكم دينكم و لى دينى « 1 » و هرجا زورش مىرسيده است مىگفته است انا نبّى بالسيف . راوى اين قضيه

--> - بدست عده‌اى در منزل مسكونىاش خفه شد . براى شرح حال جامع اين پير طريقت به كتاب « نابغهء علم و عرفان » و كتاب تاريخ و جغرافياى گناباد بقلم يكى از نوادگانش آقاى حاج سلطانحسين تابنده مراجعه فرمائيد . صاحب ترجمه داراى تأليفاتى چند است از جمله بيان السعاده در تفسير قرآن . كتاب مجمع السعادات در شرح اصول كافى . كتاب سعادت‌نامه در سير و سلوك . كتاب توضيح در شرح كلمات بابا طاهر . ( 1 ) - براى رفع شبهه عرض مىشود كه اين يكى از آيات سورهء « كافرون » است و سبب نزولش آن بود كه جمعى از سران قريش و مخالفان سرسخت پيغمبر به او پيشنهاد كردند كه آنها قسمتى از تعليمات اسلام را بپذيرند و پيغمبر قسمتى از معتقدات آنها را برسميت بشناسد و منجمله احترام به بت‌ها را اگرچه بيك بار سلام كردن بر آنها باشد . پيغمبر فرمود كه من بىاذن خدا هيچكار نمىكنم و از اينرو سورهء كافرون نازل -